Województwo Świętokrzyskie

Położone jest w środkowo-południowej części Polski na obszarze Wyżyny Kieleckiej (część środkowa i północno-wschodnia województwa), Niecki Nidziańskiej (część południowa) i Wyżyny Przedborskiej (część północno-zachodnia). Świętokrzyskie otoczone jest sześcioma województwami (mazowieckie, lubelskie, podkarpackie, małopolskie, śląskie, łódzkie) z największymi aglomeracjami miejskimi w Polsce – Warszawską, Krakowską, Katowicką i Łódzką. Odległość od stolicy województwa do centrum tych aglomeracji mieści się w granicach 120-180 km. Województwo jest położone pomiędzy dwoma korytarzami infrastruktury transportowej relacji wschód-zachód o znaczeniu kontynentalnym (autostrady A-2 i A-4) oraz na wschód od korytarza relacji północ-południe (autostrada A1).

Powierzchnia Województwa Świętokrzyskiego, jednego z najmniejszych w Polsce – 11.708 km kw., stanowi 3,7% obszaru kraju. Region zamieszkuje 1285,0 tys. osób (3,37% ludności kraju). Gęstość zaludnienia jest niższa od przeciętnej w kraju – na 1 km kw. przypada 110 osób, średnio w kraju – 122 osoby, średnio w UE – 112,2 osób na km kw. Sieć osadniczą w regionie stanowi 30 miast oraz 2832 miejscowości wiejskie. W miastach województwa mieszka 45,5% ludności, w Kielcach – 16,4%. W województwie wydzielonych jest administracyjnie 13 powiatów ziemskich i jedno miasto na prawach powiatu – Kielce, będące powiatem grodzkim oraz 102 gminy, w tym: 5 miejskich, 25 miejsko-wiejskich i 72 wiejskie.

Świętokrzyskie zgodnie z unijną nomenklaturą jednostek terytorialnych NUTS, w całości odpowiada regionowi na poziomie NUTS II.

Region świętokrzyski należy do najczystszych ekologicznie obszarów Polski. Występuje tu bardzo bogata, zróżnicowana i często unikatowa szata roślinna, w tym rzadkie okazy roślinności: stepowej, górskiej, bagiennej oraz jedyne w Polsce centralnej zbiorowiska słonorośli. Żyje tu wiele rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, w tym szczególnie zagrożonych w skali kraju i Europy. Teren Województwa Świętokrzyskiego objęty jest różnego rodzaju formami ochrony. Powierzchnia o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie chroniona stanowi 66% ogólnej powierzchni województwa (pierwsze miejsce w kraju).

Na obszarze województwa są obszary wchodzące w skład europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000 (4 obszary SOO – specjalne obszary ochrony siedlisk oraz 2 obszary OSO – obszary specjalnej ochrony ptaków). System obszarów chronionych łączy się z obszarami chronionymi sąsiednich województw. Wysoka ranga środowiska przyrodniczego regionu w międzynarodowym i krajowym systemie przyrodniczym związana jest z występowaniem ważnych elementów sieci ekologicznej ECONET. Z punktu widzenia walorów środowiska przyrodniczego Województwo Świętokrzyskie należy do najbardziej atrakcyjnych w kraju.

Dużą wartość estetyczną, poznawczą i dydaktyczną mają również walory kulturowe. Region świętokrzyski zapisał się bogatą przeszłością na kartach historii Polski. Przeszłość województwa jest bogato udokumentowana licznymi zabytkami kultury materialnej i duchowej. Wiele zabytków posiada unikatowe walory w skali europejskiej bądź krajowej, pozostałe posiadają duże znaczenie regionalne lub lokalne. Niepowtarzalną wartość poznawczą posiadają zabytki techniki.

Województwo Świętokrzyskie ma charakter przemysłowo-rolniczy, o wysokim stopniu koncentracji tradycyjnych działów przemysłu związanych z produkcją i obróbką metali, wydobyciem i przetwórstwem surowców mineralnych oraz produkcją artykułów spożywczych. Charakterystyczny jest bardzo wyraźny podział na przemysłową północ i rolnicze południe, stanowiące zaplecze do produkcji ekologicznej żywności.

Większość ośrodków miejskich, skupiających znaczącą w skali województwa liczbę miejsc pracy w przemyśle, koncentruje się na obszarze dawnego Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Ma on bogate tradycje związane z przemysłem maszynowym i hutniczym oraz wydobywczym i przetwórczym surowców mineralnych: produkcja wapna, cementu, kruszyw.

Południowo-wschodnia część województwa ma generalnie rolniczy charakter, związany z występowaniem dobrych gleb rędzinowych, wykształconych na węglanowych skałach kredowych oraz gleb lessowych Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej.

Ludzie i praca
Liczba pracujących w końcu 2005 roku w Województwie Świętokrzyskim wynosiła ogółem 434.831 osób, z czego w rolnictwie – 143.976 osób, w przemyśle – 78.561 osób, w handlu – 60.879 osób, w edukacji – 30.737 osób, w ochronie zdrowia – 25.516 osób, w transporcie i łączności – 20.410 osób, w budownictwie – 18.082 osoby. Według danych statystycznych przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w I-III kwartale 2006 r. w sektorze przedsiębiorstw wynosiło: w przemyśle: 2347,33 PLN, w budownictwie: 1841,09 PLN. Wynagrodzenia w Świętokrzyskiem są niższe niż w innych regionach kraju, co dla inwestorów oznacza niższe koszty pracy.

Tendencje zmian w strukturze zatrudnienia w województwie są zbliżone do trendów ogólnokrajowych. Systematycznie rośnie poziom zatrudnienia w sektorze usług, spada natomiast procentowy udział zatrudnienia w sektorze przemysłu i budownictwa. Największy spadek poziomu zatrudnienia w latach 2000-2005 miał miejsce przede wszystkim w powiatach o charakterze przemysłowym, w których przebiegające procesy prywatyzacji przedsiębiorstw oraz restrukturyzacji poszczególnych gałęzi przemysłu wiązały się ze zwolnieniami pracowników. W 2005 r. powiatami o najwyższej stopie bezrobocia były: skarżyski (31,5%), konecki (30,1%), kielecki (27,2%) i ostrowiecki (26,5%). Najniższą stopę bezrobocia odnotowano w powiatach: buskim (12,2%), kazimierskim (12,8%) i pińczowskim (15,2%). Na koniec roku 2006 stopa bezrobocia w całym województwie kształtowała się na poziomie 17,8%, co przekładało się na 99.400 zarejestrowanych bezrobotnych.

Na terenie Województwa Świętokrzyskiego funkcjonuje 14 wyższych uczelni o zróżnicowanym profilu kształcenia. W roku akademickim 2004/2005 w regionie studiowało 65.134 osoby, w tym na studiach dziennych 23.200. Liczba studentów szkół wyższych na 10 tys. mieszkańców wynosi w województwie 502,5 i plasuje Świętokrzyskie na piątym miejscu w kraju. Pełnozatrudniona kadra naukowa liczy w regionie 2027 osób (2004/05 r.). Blisko 58% studentów stanowią słuchacze uczelni państwowych – Politechniki Świętokrzyskiej (15%) oraz Akademii Świętokrzyskiej (43%).

Województwo Świętokrzyskie zajmuje pierwsze miejsce w kraju pod względem liczby przychodni lekarskich na 100.000 mieszkańców. Na 10.000 mieszkańców przypada 20,2 lekarzy, przy średniej krajowej 22,4. Pod względem liczby łóżek szpitalnych województwo znajduje się na 11. miejscu w kraju (2002: 4,6 na 1000 mieszkańców, 1995: 4,8). W całym kraju słynne są tutejsze ośrodki lecznictwa uzdrowiskowego w Busku Zdroju i Solcu Zdroju. Największy potencjał uzdrowiskowy ma Busko Zdrój. Sanatoria dysponują ponad 2000 miejsc. W pełni sezonu letniego jednocześnie leczy się w Busku około 3500 kuracjuszy, poza sezonem około 2700. Rocznie leczy się w Busku ponad 50.000 kuracjuszy (łącznie pacjenci leczeni w warunkach stacjonarnych i ambulatoryjnych).